“АУТСАЙДЕР БОЛЖ ЧАДДАГГҮЙ НАМУУДЫН ТУХАЙ”

АНГЛИЙН УЛС ТӨР СУДЛААЧ ПИТЭР МЭИРТЭЙ ХИЙСЭН СУРВАЛЖЛАГА

Питер Мэир болбоос Ирландын улс төр судлаач, Флорэнц дахь Европын Их Сургуулийн харьцуулсан улс төр судлалын профессор асан. 1951 онд мэндэлсэн. Ричард Кацтай хамтран картел намын үзэл баримтлалыг хөгжүүлсэн. 2001 онд West European Politics сэтгүүлийн шүүдэглэгч болсон. "Party System Change: Approaches and Interpretations" (1997), "Political Parties and Electoral Change: Party Responses to Electoral Markets" (2004) зэрэг бүтээлүүдийг нийтлүүлсэн. 2009 онд түүний "Ruling the Void: The Hollowing of Western Democracy" гэх шинэ зохиол олны хүртээл болсон. Ардчилал, намуудын талаар хийсэн судалгаагаараа олонд танигдсан. 2011 онд зуурдаар ажирсан. 

"Оросын Сэтгүүл"(ОС): Ноён Мэир, та өнөөгийн намуудын тогтолцоог хэрхэн тодорхойлох вэ?

Питер Мэир: Хэрвээ та Өрнөдийн тухай ярьж байгаа бол нөхцөл байдал тийм ч таатай биш байна: Уламжлалт ойлголтоор авч үзвэл нам дампууралд орж эхэлсэн. Тэд энгийн иргэдэд нөлөөлөх чадвараа нэгэнт алдсан. Намуудын төлөө санал өгөгчдийн тоо багасч байгаа төдийгүй иргэдийн улс төрд оролцох оролцоо ч буурсан. Гэтэл намууд өөрсдийгөө бодлого хэрэгжүүлэгч гэдгээр бус, харин эрх мэдлийг олж авах, тогтоон барих арга хэрэгсэл төдийд үзсээр байна. Энэ бол хоёрдмол шинжтэй үйл явц: Сонгогчид эрх ашгаа, улс төрчид эрх мэдлээ чухалчлах болсон. 

ОС: Ашиг сонирхлыг төлөөлөн илэрхийлэхээсээ илүүтэйгээр сонгуульд ялалт байгуулахыг чухалчилж буй учир уналтад орж буй намуудыг бүхнийг хамруулагч (өргөн хүрээний эсвэл, бүхнийг шүүрдэгч гэж монголчилж бас болох, орчуулагчийн тайлал) шинжтэй гэж ойлгож болох уу?

Питер Мэир: Үгүй шүү, болохгүй, бүхнийг хамруулагч нам бол өнгөрсөн үе юм. Ийм хэлбэрийн намууд 1950-аад оны сүүл - 1960-аад оны эхээр Европ, АНУ-д бий болж, хорин жилийн туршид улс төрийн орон зайд ноёрхсон. Бүхнийг хамруулагч нам хүчтэй лидерийн зэрэгцээ хязгаарлагдмал нөлөөлөл бүхий гишүүдтэй байдгаараа онцлогтой. Эрх мэдлийн хүндийн жин удирдлагын гарт төвлөрдөг. Удирдлага нь сонгуулийн урьдчилсан кампанит ажлыг үр ашигтай, сайн зохион байгуулах чадвар бүхий ажилтнуудын мэргэшсэн штаб хэлбэрээр үйл ажиллагаа явуулдаг. Ийм нам эрх мэдэл олж авах, хувь хүртэхэд бүхэлдээ зориулагдсан байдаг. Гэхдээ бүхнийг хамруулагч намууд төрийн албатай ямар нэгэн байдлаар холбогддоггүй, төрийн санхүүжилт олж авахыг эрмэлздэггүй байсан. Төр, нийгмийн холбоос болохын зэрэгцээ улс орноо ухаалагаар удирдаж олон түмнийг бүхэлд нь өөртөө татахыг эрмэлздэг онцлогтой. "Бид сайн менежерүүд" гэх уриа бол – бүхнийг хамруулагч намын үндсэн шинж юм. Ийм намын гол давуу тал нь улс орноо удирдах чадварт оршдог. 

ОС: «Бүхнийг хамруулагч» нам популист уриа лозун дэвшүүлэх тал байх уу?

Питер Мэир: «Бүхнийг хамруулагч» нам популизмтай хамаагүй. Нам засгийн эрх авснаар төртэй холбогдож эхэлдэг. Өөрөөр хэлбэл, эрх мэдэл зөвхөн зорилго биш, бас оршин тогтнох арга хэрэгсэл болж хувирдаг гэсэн үг. Намын гишүүн ердийн нэг иргэд биш, төрийн өндөр алба үүрэглэсэн нөлөө бүхий хүмүүс буюу сайд нар болж хувирдаг. Намууд төрийн санхүүжилт хүртэх болсноор төрийн бүтцийн зүгээс ивгээлийн бодлогод хамрагдаж эхэлнэ. Ингэснээр миний судалгаандаа “Картел нам” гэж нэрлэсэн улс төрийн ангийн нам үүснэ. За харин энэ төрлийн намуудын хувьд популист уриа лозунг системтэйгээр ашигладаг гэж үзэж болох талтай. 

ОС: «Бүхнийг хамруулагч» намууд «картел» шинжтэй болсноор байр суурь нь бэхжих үү?

Питер Мэир: Зүгээр нэг бэхжих үйл явц биш л дээ. Нам төрийн хамгаалалтад орж эхэлнэ. Ингэснээр тухайн намууд улс төрийн үйл явцын институционал тоглогчид болж хувирдаг. Тухайлбал, Сильвио Берлусконигийн нам бол «картел» намын сонгодог жишээ юм.

ОС: Зохион байгуулалтын энэ хэлбэр намын тогтолцоондоо хөнөөл учруулахгүй байх тохиолдол бий юу? Магадгүй, удирдлагынхаа арга хэрэгслийн машин болж хувирдаг байж болно доо? 

Питер Мэир: Картел намуудын хувьд хараахан тийм биш юм.Тэдний гол онцлог нь засаглалын бүтцээс гадуур юм уу, улс орноо удирдах үйл явцад оролцохгүйгээр оршин тогтнож чаддаггүйд байгаа юм. Картел намууд хэзээ ч аутсайдер болж чаддаггүй. Учир нь засаг төрийн эрх мэдлээр тэжээгдэж оршин тогтнодог. 

ОС: Намуудыг нийгмийн эрэлт, хэрэгцээнд тулгуурлан ажиллуулж чадахуйц «шинэ үзэл суртлын» давалгаа бий болох боломжтой юу? Даяаршлал, цагаачлал, хүн ам зүйн өөрчлөлт гэх мэт асуудлаар 

Питер Мэир: «Бүхнийг хамруулагч» юм уу «картел» намуудад үзэл суртлын ямар нэгэн илэрц байдаггүй. Тэдний хамгийн гол шинж нь – төрийг удирдах явдал юм. Эдгээр намууд энгийн сонгогчидтой харилцаа алсарч, аажмаар хүлээн зөвшөөрөгдөх чанараа алдаж эхэлдэг. Ийм нөхцөлд хамгийн популист хүчин сөрөг намууд болж хувирдаг. Явуулж буй бодлого нь таалагдахгүйдээ юм уу, эсвэл засаглалын бүтцийн үзэл суртал нь зохисгүй учраас улс төрийн картел харилцааг шүүмжлээд байгаа юм биш. Засаг төрийн эрхэнд гарчихсан хэрнээ нийт олон түмний биш, зөвхөн өөрийнхөө эрх ашгийн чухалчилдаг учраас л улс төрийн «картел»-ийг шүүмжлээд байгаа юм. Үр дүнд нь олон түмний эрх ашгийг популист намууд төлөөлж эхэлдэг. Өнөөдөр үүнийг Европоос бүхэлд нь, ажиглаж болно.

Сурвалжлага хийсэн Юлия Нетесова

Орчуулгын эх сурвалж: Мейр П. О партиях, которые не могут быть аутсайдерами // Русский Журнал 21.11.08. URL:http://www.intelros.ru/pdf/Rus_journal_10_08/0.pdf

ТОЛМОЧЛОН БУУЛГАСАН УДИРДЛАГЫН АКАДЕМИЙН ДОКТОРАНТ НЯМААГИЙН ОТГОНБАЯР

КАРТЕЛ НАМЫН ОНОЛЫН БАЙГУУЛАМЖ ӨӨРӨӨ ИТГЭЛ ТӨРӨЛХҮЙЦ БАЙЖ ЧАДАХГҮЙ БАЙНА

НИДЕРЛАНДЫН УЛС ТӨР СУДЛААЧ АНДРЭ КРУВЭЛТЭЙ ХИЙСЭН ЯРИЛЦЛАГА

Судлаачийн намтрын товчоон: Андрэ Крувэл (Andre Krouwel) 1964 оны арваннэгдүгээр сарын 3 нд мэндэлсэн. 1985 онд Эрх Чөлөөний Их Сургуулийг улс төр судлаач мэргэжлээр төгссөн. 1999 онд “1945-1990 оны хооронд Баруун Европ дахь бүхнийг хамруулагч намууд” сэдвээр докторын зэрэг хамгаалсан. Нидерландын Амстердам хотын Эрх Чөлөөний Их Сургуулийн харьцуулсан улс төр судлалын профессор. Тэрээр Никарагуа, Румын, Польш, Болгар, Холланд зэрэг орнуудын төрийн бус байгууллагуудад зөвлөх үйлчилгээ үзүүлдэг. 1989 оноос Амстердамийн орон нутгийн засаг захиргааг удирдлагын зүгээс шинэчлэх ажилд гар, бие оролцож байна. Энэ хугацаанд орон нутгийн захиргааны зөвлөлд хоёр ч удаа сонгогдсон.

Судалгааны ажлын сэдэв: Баруун Европын орнууд дахь намын тогтолцоо, төлөвшилт сэдвээр дагнан ажилладаг. Жон Хопкинсийн Их Сургуулийн профессор Ричард Кац (Richard S. Katz: 1948), Ирландын улс төр судлаач, Флорэнц дахь Европын Их Сургуулийн профессор асан Питэр Мэир (Peter Mair: 1951-2011) нарын зүгээс дэвшүүлж буй картел намын онолыг эрс шүүмжилдэг нэгэн. Крувэл өнөөгийн улс төрийн намуудыг энтрепренер хэв шинжтэй гэж үзсэн. Судлаачтай холбогдох цахим шуудангийн хаяг: andre.krouwel@vu.nl

Оросын Сэтгүүл (ОС): Ноён Крувэл таны бодлоор «бүхнийг хамруулагч» намуудад популизм ямар түвшинд байх ёстой вэ? Ийм намууд Сильвио Бэрлускони, Владимир Путин мэтийн удирдагчдаасаа урт наслах боломжтой юу?

Андрэ Крувэл (АК): «Бүхнийг хамруулагч» нам популист шинжтэй гэдэгт би санал нэгддэггүй. Популист нам тогтолцооныхоо эсрэг, элитийнхээ эсрэг ажилладаг. Популист улс төрчдийн томоохон жишээ бол Сара Пэйлин юм. Харин Путин юм уу Бэрлусконигийн хувьд өөрийн орны элит давхаргын төлөөлөл, энэ ч утгаараа тэднийг популист гэж нэрлэхэд хэцүү. Судлаачийнхаа хувьд тэдний удирдаж буй намуудыг мэргэшсэн бизнес намууд гэж нэрлэмээр байна. Зохион байгуулалт, стратегийн талаас нь авч үзвэл эдгээр намыг улс төрийн өрсөлдөгчдийнхөө нэр хүндийг гутаах зорилгоор улсын мэдлийн хэвлэл, мэдээллийн хэрэгслийг давамгай байдлаар ашиглах машин гэж тодорхойлж болох юм.  Путины «Нэгдсэн Орос» юм уу Бэрлусконигийн «Эрх чөлөө нам»-ыг зөвхөн сонгуульд өрсөлдөж буй байдлаар нь «бүхнийг хамруулагч» нам гэж тодорхойлж болох талтай: Эдгээр намыг нийгмийн янз бүрийн давхарга дэмжиж байна. 

ОС: Саяхан профессор Питэр Мэир манай сэтгүүлд өгсөн ярилцлагадаа «бүхнийг хамруулагч» нам «êàðòåë» нам болж хувирч байна гэж мэдэгдсэн. Та үүнтэй санал нэгдэх үү?

АК: Би энэ онол, судлаачийг сайн мэднэ. Миний бие энэ онолыг эмпирик баримтаар үгүйсгэсэн. Харамсалтай нь, тэр үүнийг үзсэнгүй.  Энэ чиглэлийн судалгааны ажлынхаа үр дүнг саяхан миний бие нийтлүүлсэн. Кац, Мэир нарын «êàðòåë» онолоор хэдийгээр үзэл бодлын зөрүү байх боловч томоохон улс төрийн намууд үгсэн хуйвалдаж, төрийн эрхийг хамтран барьдаг гэж үздэг. Бид хамгийн ойрын, тухайлбал, Италийн жишээг аваад үзье л дээ. Тэнд зүүний улс төрийн нам барууны хүчнүүдтэй хамтран ажиллах, үгсэн тохиролцох байдал огт ажиглагдахгүй байна. Ингэхлээр, бидний өмнө засаг төрийн эрхийг ямар ч хамаагүй аргаар хадгалах хүсэл өвөрлөсөн бүхнийг хамруулагч намууд л байна гэж үзэх нь туйлын учир дутагдалтай юм шиг. Саяын дурдсан жишээн дээр барууны, зүүний гэсэн хоёр эсрэг тэсрэг хүчин байна. Та энэ байдлыг ганц Итали төдийгүй бүхий л Европоос ажиглаж болно. Үүнээс гадна, зүүны, барууны хүчин бол хоёр өөр ертөнц. Хэзээ ч засаг төрийн эрх мэдлийн түвшинд эвсэх бодлого баримталдаггүй. Товчоор хэлэхэд, Питэр Мэирийн онол бүрэн үгүйсгэгдсэн.
Нөгөө талаас, бид нэг зүйлийг байнга санаж байх хэрэгтэй юм шиг. Намыг чухам ямар хэмжүүр дээр үндэслэн «бүхнийг хамруулагч», «êàðòåë» гэхчилэн ангилаад байна вэ гэдгийг сайтар бодох хэрэгтэй. Жишээ нь, өнөөдөр сонгодог утгаараа «бүхнийг хамруулагч» нам гэж байхгүй болсон. Отто Хиркхаймэр үйлдвэрчний эвлэл, сүм хийдтэй харилцаа бүхий иргэний нийгэмд суурилсан бүхнийг хамруулагч намын тухай дурдсан байдаг. Гэтэл яг энэ тодорхойлолтод нийцэх нэг ч намыг өнөөдөр Европоос хайгаад олохгүй. Ингэхлээр Хиркхаймэрийн тодорхойлолт ач холбогдлоо алдсан гэсэн үг. 

ОС: Энэ чинь юу гэсэн үг вэ? Цаашид нийгмийн юм уу эсвэл социал демократ ямар нэгэн хөдөлгөөнүүд бий болохгүй гэсэн үг үү?

АК: Огтхон ч тийм биш. Нам бүхий л цаг хугацааны туршид хувьсан өөрчлөгдсөн, өөрчлөгдсөөр ч байна. Өнөөдөр хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийг үр дүнтэй ашиглах, зорилго, чиглэл тодорхой намууд хүчээ авч байна. Ийм намд лидерийн асуудал туйлын чухалд тооцогддог. Намын доторх бүх асуудал түүний оролцоотойгоор биелэлээ олдог учраас тэр. Намаа дагаад улс төрийн өрсөлдөөн, орчин өөрчлөгдөж байна. Товчоор хэлэхэд, тэд шинэ нөхцөлд дасан зохицож байна. 1950-аад оны үед «олон түмний», 1970-аад оны үед «бүхнийг хамруулагч», гэтэл өнөөдөр «картел» намууд байх жишээтэй. Намууд хувьсан өөрчлөгдөж байна. 

ОС: Цаашид улс төрийн нам хөгжлийн ямар үе шатыг дамжих бол оо?

АК: Сайхан асуулт байна. Чухам энэ асуултад хариулт олохын тулд миний бие одоо нэг бүтээл дээр ажиллаж байна. Гэхдээ сүүлийн бүлэг нь хараахан дуусаагүй байгаа. Тиймээс бүрэн дүүрэн дүгнэлт хийхэд арай эртдэх болов уу.  Хуучин улс төрчид улс төрийн талбараас шахагдаж байхад шинэ, эрч хүчтэй улс төрчид тэднийг орлож байдаг. Яг тийм, ийм юм болно гэж би хэлж чадахгүй. Гэхдээ хэвлэл мэдээлэлтэй ажиллах чадвартай хүчирхэг лидер хүрээлсэн намууд өсч дэвжих нь гарцаагүй. Ийм намын нэг онцлог нь тогтворгүй байдаг тул улс төрийн тогтолцоондоо ч нөлөөлөх тал байна. Ийм дүр зураг Европт одоо ажиглагдаж байна.

Ярилцлага хийсэн Юлия Нетесова

Орчуулгын эх сурвалж: Андре Крувель. Теория “партий-картелей” неверна \\ http://www.intelros.ru/pdf/Rus_journal_10_08/11.pdf

МОНГОЛ ХЭЛНЭЭ УТГАЧИЛСАН УДИРДЛАГЫН АКАДЕМИЙН ДОКТОРАНТ НЯМААГИЙН ОТГОНБАЯР (ཐ་ཆུ་ང་ནོར་བུ་།༡༩༨༢ཟླ་༦ཚེས་༡༣ཉིན།)

ХҮЧТЭЙ УДИРДАГЧ ХҮРЭЭЛСЭН НАМУУД БИЙ БОЛОХООС СЭРГИЙЛЭХ ХЭРЭГТЭЙ

АМЕРИКИЙН УЛС ТӨР СУДЛААЧ КЭННЭТ ЖАНДАГИЙН ЯРИЛЦЛАГА

КЭННЭТ ЖАНДА болбоос АНУ-ын Баруун Хойдын Их Сургуулийн тэргүүлэх профессор болно. 1995 оноос олон улсын томоохон «Намын Бодлого» (Party Politics) сэтгүүлийн ерөнхий шүүдэглэгчээр ажиллаж байна. Жанда «Улс төрийн намууд: Үндэсний тойм» (1980 он), «Намууд ба хүрээлэн буй орчин: Шинэчлэлийн буухиа хаана зогсох вэ?» (1982 он) нэрт бүтээлүүд нийтлүүлсэн.

Оросын сэтгүүл (ОС): Эрхэмсэг ноён Жанда, Холландын эрдэмтэн Андрэ Крувэл «бүхнийг хамруулагч нам болбоос илүү олон тооны сонгогчдыг өөртөө татахын тулд үзэл сурталжсан байр сууриа өөрчлөхийн зэрэгцээ зохион байгуулалтын хувьд мэргэшсэн шинжийг олсон өмнөх үеийн олон түмний намаас өөр юу ч биш юм» гэж тодорхойлжээ. Хэрэв Ардчилсан Нам энэ тодорхойлолттой бүрэн нийцэж байна гэж үзвэл та хүлээн зөвшөөрөх үү?

Кэннэт Жанда (КЖ): Үгүй шүү, АНУ-ын Адчилсан Нам хэзээ ч олон түмний нам байгаагүй. Харин нийгмийн тодорхой нэг бүлгээс үүдэлтэй сонирхлын бүлгийн нам бол байсан. Үүний зэрэгцээ Америкийн улс төрийн хоёр хүчнийг бүхэлд нь, «бүхнийг хамруулагч нам» гэж үзэх үндэслэл байна. Учир нь, нэгдүгээрт, эдгээр намын үндсэн зорилго нь сонгуульд ялалт байгуулахад оршиж байна. Хоёрдугаарт, тодорхой үзэл суртлыг хатуу баримталдаггүй, харин сонгуульд зориулж байр сууриа өөрчилдөг намууд юм. Харин Владимир Путин юм уу эсвэл, Сильвио Бэрлусконигийн тэргүүлдэг намуудын тухайд нэг хүний эрх ашигт үйлчилдэг нам гэж үзэж болох талтай. Ардчилсан Намын хувьд хэзээ ч ингэж тодорхойлж болохгүй. Энэ утгаар нь авч үзвэл, Барак Обамагийн Ардчилсан Нам гэх юм уу эсвэл, Жорж Бушийн Бүгд Найрамдах Нам гэж ярих нь утгагүй хэрэг юм. 

(ОС): Иймэрхүү намуудыг илүү амьдрах чадвартай ч гэх юм уу эсвэл «хүчирхэг лидер» түшиглэсэн нам гэдэг утгаар үзэх боломжтой уу? Магадгүй, Путин юм уу Бэрлусконигоос илүү наслаж болох талтай шүү дээ. Энэ тухайд таны байр суурь ямар байна вэ? 

(КЖ): АНУ бол бүх улс төрийн хүчнүүд нь «бүхнийг хамруулагч» намын хэлбэртэй зуу гаруй жил явж ирсэн улс орны сонгодог жишээ юм. Тэнд улс төрийн хүчнүүд өөрсдийн лидерээсээ ямагт урт, удаан оршин тогтнодог. Тодорхой лидер байгууллага үүсгэж болно. Гэхдээ намын зохион байгуулалт өөрөө төлөвшиж чадвал удирдагчаасаа илүү наслах, оршин тогтнох хандлагатай байдгийг санах хэрэгтэй.
1950-аад оны үед Гана улсад Ард Түмний Нам байгуулагдаж, тэргүүнээр нь Квамэ Нкрума ажиллаж байсан цаг саяхан. Энэ нам коммунист хэлбэрийн хатуу зохион байгуулалт бүхий олон түмний нам байсан. Намын хэвлэл нь хүртэл сонгодог зөвлөлт хэлбэрийн «Оч» нэртэй байлаа. Гадаад, дотоодод хүртэл Африкийн хамгийн хүчирхэг, нөлөө бүхий нам гэж тооцогддог байсан. Харамсалтай нь, Нкрумаг засгийн эрхнээс буусны дараа бүрэн алга болсон. 

(ОС): Ийм намуудыг шинэчилж болохгүй гэж үү?

(КЖ): Олон түмний мэдээллийн хэрэгсэл, телевиз, радио зэрэг нь бүхнийг хамруулагч намд эрх мэдлийг төвлөрүүлэх хандлага үүсгэдэг муу талтай гэж судлаачид үздэг. Ялангуяа эдгээр арга, хэрэгслийг ашиглан сонгуулийн кампанит ажилд оролцох нь асар их хэмжээний хөрөнгө шаардах бөгөөд өөрийн эрхгүй, намын дотоодод эрх мэдлийг төвлөрүүлдэг зүй тогтолтой. Гэтэл сошиал ертөнц өргөжин хөгжснөөр намуудын дотоодод эрх мэдэл төвлөрөх үзэгдэл саармагжиж байгааг бид харж байна шүү дээ. 

(ОС): Хууль тогтоох түвшиндөө ч юм уу эсвэл өөр бусад хэлбэрээр бүхнийг хамруулагч нам бий болох үзэгдэлтэй тэмцэх хэрэгтэй гэсэн санаа улс төрийн үйл явцын жам ёсны хандлага гэдэгтэй та санал нийлэх үү?

(КЖ): Хиркхаймэр бүхнийг хамруулагч намыг шинэчлэл, өөрчлөлтийн эерэг үр дүн гэж харж байсан юм шиг. Би хувьдаа үүнтэй санал бүрэн нийлдэг. Бид сонгогчдын санал авахыг эрмэлзэж буй «намтай» бус, харин хүчтэй лидер хүрээлсэн намуудтай, бие хүнжсэн намуудтай тэмцэх хэрэгтэй. АНУ-ын Бүгд Найрамдах болон Ардчилсан Нам мөн чанарын хувьд «бүхнийг хамруулагч» намын шинжтэй. Гэхдээ тэдний хооронд зарим нэг ялгаа байна. Тухайлбал, үзэл суртлын ялгааг энд нэрлэж болно.
Нийгмийн тэгш байдлыг хангахад хувь хүний эрх, эрх чөлөө, төрийн чиг үүрэг чиглэгдэх ёстой гэхлээр Бүгд Найрамдахчууд засгийн газрынхаа эсрэг байр суурь баримталдаг. Гэтэл нийгмийн дэг журмыг хангахад төрийн чиг үүрэг, хувь хүний эрх, эрх чөлөө бүрэн чиглэгдэх ёстой гэхлээр засгийн газраа дэмжсэн байр суурь баримталж байх жишээтэй. Харин Ардчилсан Намын хувьд дээрх хоёр асуудлаар зарчмын эрс өөр байр суурь баримталдаг шүү дээ. Үзэл суртлын ялгамж гэж үүнийг л хэлээд байгаа юм.

Сурвалжлага хийсэн Юлия Нетесова

Эх сурвалж: Кеннет Джанда. Надо бороться с личностными партиями \\ http://www.intelros.ru/pdf/Rus_journal_10_08/9.pdf

МОНГОЛ ХЭЛНЭЭ УТГАЧИЛСАН УДИРДЛАГЫН АКАДЕМИЙН ДОКТОРАНТ НЯМААГИЙН ОТГОНБАЯР (ཐ་ཆུ་ང་ནོར་བུ་།༡༩༨༢ཟླ་༦ཚེས་༡༣ཉིན།)

УЛС ТӨР СУДЛААЧ АНЖЕЛО ПАНЭБИАНКО

Анжело Панэбианко (1948 оны зургаадугаар сарын 11, Болон) – Италийн улс төр судлаач, нийтлэлч, либерал улс төрийн үзэл санааг талархагч нэгэн.

1967 онд Болонд лицей сургууль төгсч, 1971 онд Болоны их Сургуулийн улс төр судлалын салбарыг дүүргээд дараагийн жил нь Жон Хопкинс Их Сургуулийн дэргэдэх Болоны Төвд зэрэг хамгаалсан. Өөрийн судалгааг Харвардын Их Сургууль, Бэркли дахь Калифорнийн Их Сургууль, Лондонгийн Эдийн Засгийн Сургуульд хийсэн байна. 1977 онд “Шинэ радикал хүчнүүд” нэрт хамтын бүтээлийг зохиоход гар бие оролцсон. 1985-1990 онуудад Il Mulino сэтгүүлийн редакцийн зөвлөлийн, 1991-1996 онуудад тус сэтгүүлийн удирдах зөвлөлийн бүрэлдэхүүнд орж ажилласан.

1989 оноос Болоны Их Сургуульд улс төрийн шинжлэх ухаанаар хичээл заах болсон.

90-ээд оны үед Болоны Их Сургуулийн номын сангийн эрхлэгчээр ажиллахын зэрэгцээ Форли арал дахь Болоны Их Сургуулийн харьяа Робэрто Руффилло Улс төрийн Шинжлэх Ухааны Сургуулийг үүсгэн байгуулсан. 1991-1995 онуудад Улс төрийн шинжлэх ухаан, олон улсын харилцааны хөтөлбөрийн даргаар ажилласан байна.  

Италийн их, дээд сургуулийн сургалтын арга барил, хөтөлбөрийг шинэчлэх ажилд идэвхтэй оролцож байсан.

Болоны Их Сургуульд улс төрийн шинжлэх ухаанаар багшлахын зэрэгцээ Милан дахь Вита Салют Сан-Раффаэл Их Сургуульд геополитик, улс төрийн бодлогын онолоор хичээл зааж байна.

Анжело Панэбианког алдар хүндийн оргилд хүргэсэн бүтээл нь 1988 оны олны хүртээл болсон “Улс төрийн намууд: Зохион байгуулалт ба эрх мэдэл” (Modelli di partito. Organizzazione e potere nei partiti politici: Political Parties: Organization and Power: Политические партии: Организация и власть) нэртэй зохиол юм. Уг бүтээлдээ 1960, 1970-аад оны үеийн Америк, Европын орнуудын намуудын хөгжлийн ерөнхий хандлагыг судлаад нам түүхэн хөгжлийн явцдаа олон түмний бюрократ, сонгуулийн мэргэшсэн гэсэн хоёр хэлбэрийг дамжин иржээ гэсэн дүгнэлтэд хүрсэн. Намын бүтцэд мэргэшсэн менежер, экспертүүдийн нөлөө өсөн нэмэгдэж, үүнийгээ дагаад зохион байгуулалт нь цэвэр техникийн шинжтэй болсон (Panebianco, 1988, хууд. 232). Эдгээр онцлогийг тусгасан сонгуулийн мэргэшсэн нам гэх зохион байгуулалтын шинэ хэлбэр ч үүсч байгааг онцолсон байдаг (Panebianco, 1988, хууд. 264).

 Түүний үзсэнээр, сонгуулийн мэргэшсэн нам нь 1. Улс төр, захиргааны гэхээсээ илүү техникийн шинжтэй хөлсний менежерүүдийн нөлөө өссөн: 2. Намын дотоод зохион байгуулалт суларч, сонгогчидтой шууд харилцах болсон: 3. Намын удирдлага мэргэшсэн шинжтэй болсон: 4. Гишүүдийн татвараар бус, сонирхлын бүлэг, олон нийтийн байгууллагаас санхүүжих болсон гэсэн дөрвөн үндсэн онцлог шинжтэй (Panebianco, 1988, хууд. 264) гэжээ. Сонгуулийн мэргэшсэн намд бюрократ улс төрийн эрх мэдлийн төлөөлөх төв байхаа больж, дүрэм журмыг хэрэгжүүлэгч цэвэр захиргааны бүтэц болж хувирдаг байна (Panebianco, 1988, хууд. 233). Ийм хэв шинжийн намд үндсэн эрх мэдэл цөөн тооны манлайлагчдын гарт төвлөрдөг (Panebianco, 1988, хууд. 229).

Панэбионкагийн бүтээлд туссан өөр нэг санаа нь улс төрийн намын төлөвшилтийн тухай асуудал юм. Намын төлөвшилтөд дараах гурван хам хүчин зүйл нөлөөлдөг байна. Үүнд: 1. Нам үүсгэн байгуулах санаачлага орон нутаг, төв хоёрын алинаас гарч байгаа: 2. Ямар нэг хүчний эсвэл өөрийн боломж, бололцоонд тулгуурлаж бий болсон уу: 3. Нам харизматик манлайлагчтай эсэх орно.

Харизматик манлайлалгүй байх, дотооддоо хүлээн зөвшөөрөгдсөн байх нь намын төлөвшилтөд эерэгээр нөлөөлдөг байна. Гэхдээ Панэбионка намын эдгээр шинж хувь тэнцүүлсэн сонгуулийн тогтолцоотой парламентын засаглалын үед илэрхий давамгай ажиглагдаж байгааг онцолсон байна (Panebianco, 1988, хуудсд. 50-55).

Судлаачтай холбогдох цахим шуудангийн хаяг: angelo.panebianco@unibo.it

Эх сурвалж

Panebianco, A. (1988). Political Parties: Organization and Power. Cambridge: Cambridge University Press.

УЛС ТӨР СУДЛААЧ ПИЭРО ИГНАЦИ

Пиэро Игнаци (1951 оны хоёрдугаар сарын 15, Фэинцо суурин) – нь Италийн нэр нэндсэн эрдэмтэн, улс төр судлаач, харьцуулсан улс төрийн судлалын салбар дахь томоохон мэргэжилтэн бөгөөд өдгөө 65 настай нэгэн болно.

1951 онд Италийн Фэинцо сууринд мэндэлсэн. 1974 онд Болоны Их Сургуулийг улс төрийн шинжлэх ухааны чиглэлээр онц дүнтэй дүүргэсэн. 1976-1978 онуудад Флорэнц дахь Европын Их Сургуульд, 1978-1979 онд Массачусэтсийн Технологийн Дээд Сургуульд тус тус эрдмийн зэрэг горилсон. Суралцах хугацаандаа 1976, 1977 онд Жон Хопкинс Их Сургуулийн дэргэдэх Болоны Төвийн, 1976-1978 онуудад Флорэнц дахь Европын Их Сургуулийн, 1978, 1979 онд АНУ-ын Фулбрайт-Хэйс Сангийн, 1982 онд Үндэсний Судалгааны Зөвлөлийн болон Францын Улс Төрийн Шинжлэх Ухааны Улсын Сангийн, 1986 онд Шинжлэх Ухааны Судалгааны Улсын Төвийн нэрэмжит тэтгэлэгүүд хүртэж байсан.

1984 онд Болоны Их Сургуулийн Харьцуулсан Улс Төр Судлалын Тэнхимд туслах ажилтнаар ажил, хөдөлмөрийн гараагаа эхэлсэн Игнаци 1991-1994, 1996-1998 онуудад туслах профессор, 1994-1996 онд дадлагжигч багш, 1998-2000 онд Калабри Их Сургуульд Улс Төр Судлалын Тэнхимийн доцент, 2000 оноос Болоны Их Сургуульд профессороор тус тус томилогдон багшилсан болон багшилж байна. Мөн 2000-2003 онд Болоны Их Сургуулийн олон улсын магистрын хөтөлбөрийн ерөнхий зохицуулагч, 2003 оноос магистрийн хөтөлбөрийн даргаар ажиллаж байна.

Энэ бүхнээс гадна, 1996 онд Техасын Их Сургуульд, 2002, 2003 онд Монреалийн Их Сургуульд, 1996, 2005, 2007 онд Денверийн Их Сургуульд, 1999 онд Лиллийн Их Сургуулийн Улс Төрийн Шинжлэх Ухааны Хүрээлэнд, 1998-2005 онд Парижийн Их Сургуульд, 2007 онд Оксфордын Их Сургуулийн дэргэдэх Наффильд Коллежид тус тус зочин профессороор ажилласан болно.

Игнацитай холбогдох цахим хаяг: piero.ignazi@unibo.it