ИРЛАНДЫН УЛС ТӨР СУДЛААЧ ПИТЭР МЭИР

Питэр Мэир
Peter Mair
Мэндэлсэн он:	1951 оны гуравдугаар сарын 3
Мэндэлсэн газар:	Ирландын Коннахт муж, Слайго гүнлэг, Россэс-Пойнт суурин
Бие барсан он:	2011 оны наймдугаар сарын 15 (60 насандаа)
Бие барсан газар:	Ирланд, Коннэмар
Иргэний харьяалал:	Ирланд
Шинжлэх ухааны хүрээ:	Улс төрийн шинжлэх ухаан
Альма-матэр:	Лэйдэн Их Сургууль Дублины Их Сургууль

Питэр Мэир (Англи хэлнээ: Peter Mair) — болбоос Ирландын улс төр судлаач, харьцуулсан улс төр судлалаар мэргэшсэн нэрт эрдэмтэн болно.

Цадаг намтар

Питэр Мэир Дублины Их Сургуульд суралцсан. 80-аад оны үед Флорэнц дахь Европын Их Сургууль болон Лимаркын Их Сургуульд багшилж байсан. 1987 онд “Ирландын намын тогтолцооны өөрчлөлт” сэдвээр Лэйдэн Их Сургуульд докторын зэрэг хамгаалсан. 1990 онд Стефано Бартолинатай хамтран бичсэн бүтээл нь нийгмийн харьцуулсан судалгааны салбар дахь Стэйн Рокканы нэрэмжит шагнал хүртсэн. 1994 оноос Лэйдэн Их Сургуулийн профессор болсон. Нам, намын тогтолцооны судалгаагаар мэргэшсэн. 2011 оны наймдугаар сарын 15 нд зуурдаар бие барсан.

Улс төрийн онол, үзэл санаа

Питэр Мэир Жон Хопкинс Их Сургуулийн профессор Ричард С. Кацтай хамтран 1992 оноос Европын орнуудын намуудын төлөвшилт, хөгжлийн үйл явцыг судлаад орчин үеийн нам нь картел шинжтэй болсон гэсэн дүгнэлтэд хүрчээ. М. Я. Острогорскийн үеэс эхтэй олон түмний нам нийгмийн хөгжлийн өөрчлөлттэй уялдан бүхнийг хамруулагч нам болж хувирсан. Гэтэл нэг талаас, төр засаг, төрийн эрх мэдлийг атгах намуудад итгэх сонгогч олон түмний илтгэл суларч, улс төрөөс залхах хандлага хүчтэй болж улс төрийн оролцоо буурсан, нөгөө талаас, намуудын олон нийтийн ашиг сонирхлыг нэгтгэн илэрхийлэх шинж балархайжиж, төрийн эрх мэдлийг үгсэн тохиролцох замаар тогтоон барих хандлага хүчтэй болсон. Ингэснээр картел нам үүссэн гэж Кац, Мэир нар үзжээ. Энэ талаар “Улс төрийн шинжлэх ухаанд М. Острогорскийн үеэс (1902 он) эхлэн нам иргэний нийгэмтэй хэрхэн харилцаж байгааг гол болгон ойлгож ангилах болсон бөгөөд өнөөдөр уг хандлагыг улс төрийн намын ангилалд (норматив болон эмпирик) өргөн дэлгэр ашиглаж байна (Duverger, 1954; Neumann, 1956; Panebianco, 1988). Энэ хандлага нь дараах онцлог шинжтэй. Нэгдүгээрт, олон түмний намын загварыг чухалчилан авч үздэг (Lawson, 1980; Lawson, 1988; Sainsbury, 1990). Хоёрдугаарт, нам, төрийн хоорондын харилцаанд төдийлөн анхаарал хандуулдаггүй болно” (Richard S. Katz and Peter Mair, 1995, p. 5) хэмээн тэд бичжээ.

Эдгээр эрдэмтэд намын хөгжил, төлөвшлийн үйл явцад нийгэм бус, төр голлох үүрэгтэй гэжээ. Өөрөөр хэлбэл, нам төрийн хоорондын харилцаа нь намын бүтэц, зохион байгуулалт, хөгжлийн ерөнхий хандлагыг тодорхойлж байна. “Бидний хувьд олон түмний нам намын хөгжлийн нэг үе шат төдий юм. Үүний зэрэгцээ, намын хөгжилд иргэний нийгмийн өөрчлөлт бус, харин нам, төрийн хоорондын харилцаа суурь ач холбогдолтой гэж бид үзэж байна. Сүүлийн жилүүдэд нам, төрийн харилцааны хил, хязгаар бүрдгэрч, ингэснээр бидний “картел” гэж нэрлэсэн хэв шинж бүхий нам үүсэхэд хүргэж байна” (Richard S. Katz and Peter Mair, 1995, p. 6). Тухайлбал, төрийн санхүүжилт авах, засаг баригч намууд үгсэн тохиролцох замаар төрийн эрх мэдлийг төвлөрүүлж, жижиг намуудаа улс төрийн салбараас шахах, намын гишүүдээ төрийн албанд байршуулах замаар бодлого, зорилтоо хэрэгжүүлэхийг чухалчилах, хатуу гишүүнчлэлийн бодлогоос татгалзах гэсэн үндсэн дөрвөн шинжээр картел нам бий болдог. “Нам, төрийн харилцаа балархайжих, намууд үгсэн тохиролцох болсноор картел намууд үүсч байна” (Richard S. Katz and Peter Mair, 1995, p. 17). Үүнийг Герман, Австри, Дани, Финлянд, Норвеги, Швед зэрэг орны жишээнээс харж болох юм гэжээ. “Нам бол төрийн өндөр албан тушаалд өөрсдийгөө байршуулах замаар дараагийн сонгууль хүртэл засаг төрийн дээд эрхийг хадгалах боломжийн төлөө өрсөлдөж буй хошуучлагчдын бүлэг болно” (Richard S. Katz and Peter Mair, 1995, хууд. 21).

Гэвч Кац, Мэир нарын боловсруулсан картел намын үзэл баримтлал хожим зарим судлаачдын ширүүн эсэргүүцэлтэй тулгарч эхэлсэн. Тэдний зүгээс шүүмжлэх болсон гол шалтгаан нь картел нам Кац, Мэир нарын дурдсан дөрвөн шинжээр илэрч чадахгүй байгаа бөгөөд ганц, хоёр шинжээр илэрч байна. Хэрэв дөрвөн шинжээр биш, ганц, хоёр шинжээр илэрвэл уг намыг картел гэж үзэх бололцоотой юу гэдэгт оршино. Эндээс дээрх судлаачид ерөөсөө картел намын онолын байгууламж буруу гэсэн дүгнэлтэд хүрч, асуултад хариулт өгөхүйц өөр хувилбар боловсруулахад анхаарах болсон. Тухайлбал, энэ хүрээнд “шинэчлэгдэж буй боловсон хүчний нам”, “бизнес-пүүсийн нам”, “сонгогчдын нам”, “бодлогын нам”, “албан тушаал баримжаалсан нам”, “сүлжээ нам” гэх мэт ойлголтууд бий болжээ.

Бүтээлийн дээжис

Ном

·         Gallagher M., Laver M., and Mair P., Representative Government in Modern Europe: Institutions, Parties, and Governments, McGraw-Hill, New York, 4th edition. 2005.

·         Mair P., Political Parties and Electoral Change: Party Responses to Electoral Markets, Müller WC, Plasser F (eds.), Sage, London. 2004.

·         Mair P. and Zielonka J (eds.). The Enlarged European Union: Diversity and Adaptation, Frank Cass, London. 2002.

·         Mair P., Party System Change: approaches and interpretations, Oxford University Press, Oxford. 1997.

·         Bartolini S., and Mair P., Identity, Competition, and Electoral Availability: the stabilisation of European electorates 1885-1985, Cambridge University Press, Cambridge. 1990

Эх сурвалжийн жагсаалт

Richard S. Katz and Peter Mair. (1995). Changing models of party organization and party democracy: The Emergence of the Cartel Party. Party Politics, Vol. 1(No 1).